Balkon içinde yazlık-kışlık bitki yerleşimi kurarken ilk iş, balkonun gün içinde nasıl davrandığını net görmek olmalı. Sabah güneşi mi alıyor, öğleden sonra mı yakıcı oluyor, rüzgâr hangi köşeden vuruyor, yağmur suyu nerede birikiyor; bunlar doğrudan yerleşimi belirler. Çünkü aynı bitkiyi sadece “yazlık” ya da “kışlık” diye ayırmak yetmez, asıl mesele o bitkinin sizin balkonunuzdaki mikro iklime uyup uymadığıdır. Mesela güney cephede yazın çok ısınan bir balkonda domates, biber, fesleğen gibi türler iyi giderken; kuzey ya da yarı gölgeli alanda nane, maydanoz, marul ve bazı süs bitkileri daha rahat eder.
Ben olsam balkonu üç bölgeye ayırırım: en güneşli alan, yarı gölgeli alan ve korunaklı köşe. Yazlık bitkileri en güneşli bölgeye koymak mantıklıdır ama saksıları duvara yapıştırmak yerine az boşluk bırakmak gerekir; böylece hava dolaşır ve kökler kavrulmaz. Büyük saksılar arka tarafa, daha küçük ve sık bakılan saksılar ön tarafa konursa sulama da kolay olur. Kışlık bitkiler içinse rüzgârdan korunan, mümkünse duvara yakın bölüm daha uygundur. Lahana, pazı, tere, roka, maydanoz ve bazı aromatikler serin havayı sever; ama saksının tabanı soğuk zemine değiyorsa altına yükseltici koymak faydalı olur.
Dönüşümlü kullanım için en pratik yöntem, sabit saksıların yanında mevsimlik taşınabilir saksılar kullanmaktır. Yani büyük ve ağır kaplarda yıl boyu kalacak bitkileri seçersiniz; sezonluk bitkileri ise yer değiştirilebilir hafif saksılarda yetiştirirsiniz. Böylece yaz bitince fesleğen boşalan yere ıspanak ya da roka alabilir, sonbaharda çiçekli yaz türlerinin yerine kışlık yeşillikler geçebilir. Bu geçişte toprağı tamamen çöpe atmak yerine üstten 5–7 santimlik kısmı yenileyip kompost ya da iyi yanmış gübreyle desteklemek yeterli olabilir.
Sulama da yerleşim kadar önemli. En üst raf ya da en güneşli raf en hızlı kuruyan yer olacağı için suyu çok isteyen bitkileri oraya koymayın. Sık sulama isteyen nane, fesleğen gibi türler daha erişilebilir ve görece serin noktada dursun. Su tutan ama kök çürüten ağır topraklardan kaçınmak gerekir; iyi drenaj deliği olmayan saksı kullanmayın. Yazın altlığa biriken suyu bekletmemek, kışın ise köklerin su içinde kalmamasını sağlamak çok fark eder.
Bir de görsel değil, bakım kolaylığına göre dizmek gerekir. Her gün toplaması gereken otlar bir arada olsun; seyrek sulanan lavanta, biberiye gibi türler ayrı dursun. Benim en iyi çalışan düzenim, “sık bakım isteyenler önde, dayanıklılar arkada, gölge sevenler kenarda” mantığı oldu. Siz de balkon ölçünüzü, cephe yönünü ve hangi bitkileri düşündüğünüzü paylaşırsanız, daha net bir yerleşim planı çıkarabiliriz.
