Balkonda dikey bahçe kurarken en doğru düzen, aslında balkonun ışık süresi, rüzgâr alıp almaması ve ne yetiştirmek istediğinize göre değişir. Eğer balkonunuz sabah güneşi alıyor ama öğleden sonra çok ısınıyorsa, üst bölümlerde güneşi seven bitkiler, alt bölümlerde ise yarı gölge isteyen türler daha rahat eder. Ben böyle bir balkonda düzen kuracak olsam, en üst sırayı domates, biber ya da çilek gibi daha çok ışık isteyen bitkilere ayırırım; orta kısma fesleğen, maydanoz, nane gibi yapraklılara; alt kısma da marul, roka ya da görece serin seven türlere yer veririm. Böylece hem ışığı verimli kullanırsınız hem de sulama sırasında alt katların daha çabuk kurumasını azaltırsınız.
Dikey bahçede en pratik düzenlerden biri, duvara sabitlenen sağlam bir raf sistemi ya da metal ayaklı katlı saksı düzenidir. Cepli kumaş sistemler görsel olarak güzel dursa da, yazın çok çabuk kuruyabilir. Sulamayı her gün takip edemiyorsanız, içinde tek tek saksı bulunan raf düzeni daha kontrol edilebilir olur. Palet kullanımı da mümkün ama mutlaka altına su geçişini düşünmek gerekir; yoksa hem duvar kirlenir hem de dipte küf oluşabilir. Balkon korkuluğuna asılan saksılar da yer kazandırır, fakat ağır saksılar için çok güvenli olmayabilir. Bu yüzden yükü dengeli dağıtmak önemli.
Benim önerim, en ağır saksıları yere ya da en alt rafa koymanızdır. Üst seviyelerde daha hafif plastik saksılar, aşağıda ise toprak hacmi daha büyük kaplar kullanmak işinizi kolaylaştırır. Toprağı da sıradan bahçe toprağı gibi değil, suyu tutan ama sıkışmayan bir karışım seçmek gerekir; torf, perlit ve biraz kompost bu iş için daha dengeli olur. Dikey bahçede en büyük hata, aynı anda çok farklı su ihtiyacı olan bitkileri aynı düzene dizmektir. Mesela nane suyu sever ama biber daha kontrollü sulama ister. Bu yüzden aynı katta benzer istekleri olan türleri bir arada tutmak daha başarılı sonuç verir.
Rüzgâr alan balkonlarda dikey düzenin sağlam sabitlenmesi şarttır. Özellikle üst katlarda sallanma oluyorsa bitkiler kök atmadan stres yaşar. Çok dar bir alanda çalışıyorsanız modüler sistem daha mantıklıdır; yani zamanla bir raf ekleyebileceğiniz ya da bazı saksıları yer değiştirebileceğiniz düzenler işinizi rahatlatır. İlk kurulumda az sayıda bitkiyle başlayıp sistemi gözlemlemek, sonra genişletmek en sağlıklı yöntemdir.
Kısacası, tek bir doğru düzen yok; ama küçük balkonda en güvenli ve kullanışlı seçenek çoğu zaman sağlam raflı, katmanlı ve sulaması kolay bir sistemdir. Duvarınıza zarar vermeden, ışık yönünü dikkate alarak ve bitkileri su ihtiyacına göre gruplayarak kurarsanız çok daha uzun ömürlü olur. Deneyimi olanlar hangi düzenin daha az bakım istediğini ve hangi bitkilerle daha iyi sonuç aldıklarını yazarsa çok sevinirim.
