Balkon bitkilerinde önce “gölge” ile “yarı gölge” arasındaki farkı doğru anlamak gerekiyor, çünkü bu iki ifade çoğu zaman birbirine karıştırılıyor. Yarı gölge, bitkinin gün içinde birkaç saat doğrudan güneş alması ya da gün boyu çok aydınlık ama filtrelenmiş ışıkta kalması demektir. Gölge ise doğrudan güneşin hiç gelmediği, daha serin ve daha düşük ışıklı alanlardır. Balkonunuz öğleden sonra gölgede kalıyorsa ama sabah ışığı alıyorsa, çoğu durumda yarı gölge sınıfına daha yakın olur.
Seçim yaparken en doğru yol, önce balkonunuzun gün içindeki ışık durumunu gözlemek. Sabah 2-4 saat güneş alıyorsa, öğle saatlerinde ışık sertleşmeden gölgeleniyorsa bu alan birçok süs bitkisi, aromatik bitki ve bazı yapraklı türler için uygundur. Eğer balkon neredeyse hiç direkt güneş almıyor ama ortalık gün boyu aydınlıksa, o zaman tam gölgeye uygun türlere yönelmek gerekir. Her bitki “gölge sever” değildir; çoğu bitki aslında aydınlık ister ama yakıcı güneşi sevmez.
Balkon bahçeciliğinde genelde yarı gölge seçenekleri daha güvenlidir. Çünkü yarı gölgede yaşayabilen bitki sayısı gölgeye göre daha fazladır. Mesela bazı sardunyalar, begonyalar, cam güzelleri, fuşyalar, salon sarmaşıkları, yıldız çiçeği gibi türler yarı gölgede daha rahat eder. Tam gölgede ise dayanıklı yapraklı bitkiler, bazı sarmaşıklar ve düşük ışığa uyum sağlayan türler daha iyi sonuç verir. Sebze yetiştirecekseniz durum biraz daha hassastır; marul, roka, maydanoz gibi türler yarı gölgede idare edebilir ama domates, biber, patlıcan gibi meyve veren bitkiler genelde daha çok güneş ister.
Bir de sulama konusu var. Gölge ve yarı gölgede toprak daha yavaş kurur. Bu yüzden yanlışlıkla sık sulayıp kökleri çürütmek çok yaygındır. Özellikle rüzgâr almayan balkonlarda saksı toprağı uzun süre ıslak kalabilir. Parmağınızı toprağın üst birkaç santimine batırıp kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır; toprak nemliyse hemen sulamayın. Yarı gölgede kalan saksılarda drenaj delikleri mutlaka açık olmalı, tabakta su bekletilmemeli.
Eğer kararsızsanız ben olsam balkon için önce yarı gölgeyi baz alırım. Çünkü hem ışık yetersizliğinde tamamen çökme riski daha az olur hem de tür seçeneğiniz artar. Sonra yetiştirmek istediğiniz bitkiye göre, sabah güneşi alan yerleri daha fazla sevenleri oraya, daha gölgeyi sevenleri iç kısımlara yerleştirebilirsiniz. Birkaç hafta gözlem yapın; yapraklar soluyor, uzuyor, cılızlaşıyorsa ışık azdır. Yapraklarda yanık, kahverengi lekeler ve toprakta hızlı kuruma varsa ışık fazladır ya da öğle güneşi sert geliyor demektir. Balkonunuzun yönünü, güneşin kaç saat geldiğini ve yetiştirmek istediğiniz bitki türünü birlikte düşünürseniz çok daha doğru seçim yaparsınız.
